SKDM'nin amacı nedir?

SKDM (Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması; İngilizce Carbon Border Adjustment Mechanism, CBAM), AB içindeki üreticilerin emisyon ticaret sistemi kapsamında ödediği karbon maliyetinin, aynı ürünleri AB'ye ithal eden üreticilere de yansıtılmasını amaçlar. Böylece karbon maliyeti düşük ülkelere üretim kaymasının, yani karbon kaçağının önlenmesi hedeflenir.

Hangi ürünler kapsamda?

SKDM şu anda altı sektördeki belirli ürünleri kapsar: demir ve çelik, alüminyum, çimento, gübre, hidrojen ve elektrik. Bir ürünün kapsamda olup olmadığı gümrük tarife (KN) koduna göre belirlenir; bazı vida, cıvata ve benzeri demir-çelik mamulleri gibi aşağı akış ürünleri de listede yer alır.

Gömülü emisyon nedir?

Gömülü emisyon, bir ürünün üretim sürecinde ortaya çıkan sera gazı emisyonlarıdır. Doğrudan emisyonlar tesisteki yakıt yanması ve proses reaksiyonlarından kaynaklanır; belirli ürünlerde üretimde kullanılan elektrikten kaynaklanan dolaylı emisyonlar da hesaba katılır. Öncül (girdi) malzemelerin emisyonları da ürünün gömülü emisyonuna eklenir.

Takvim: geçiş dönemi ve kesin dönem

1 Ekim 2023 – 31 Aralık 2025 arasındaki geçiş döneminde AB'li ithalatçılar üç aylık raporlarla gömülü emisyonları beyan etti; bu dönemde mali yükümlülük yoktu. 1 Ocak 2026 itibarıyla başlayan kesin dönemde ithalat yetkili SKDM beyannamecileri tarafından yapılır ve beyan edilen emisyonlar karşılığında SKDM sertifikası teslim edilmesi gerekir. AB, 2025'te kabul ettiği sadeleştirme düzenlemesiyle küçük ithalatçılar için yıllık miktar bazlı bir muafiyet eşiği getirdi ve beyan takvimini güncelledi; güncel ayrıntıların Avrupa Komisyonu kaynaklarından izlenmesi önerilir.

Türk ihracatçıyı nasıl etkiler?

Yükümlülük hukuken AB'deki ithalatçıya aittir; ancak ithalatçı emisyon verisini üreticiden ister. Doğrulanmış gerçek veri sunamayan üreticiler için varsayılan değerler kullanılır ve bu değerler genellikle gerçek verilere göre daha yüksek bir maliyet doğurur. Bu nedenle ürün bazında güvenilir emisyon verisi, AB pazarında doğrudan bir rekabet avantajıdır. Türkiye'de 7552 sayılı İklim Kanunu ile kurulması öngörülen emisyon ticaret sistemi de bu tabloyu tamamlayan önemli bir gelişmedir.

Şimdi ne yapmalı?

  • Ürünlerinizin KN kodlarına göre SKDM kapsamında olup olmadığını belirleyin.
  • Tesis sınırlarını, üretim rotalarını ve emisyon kaynaklarını tanımlayın.
  • Yakıt, elektrik, proses ve öncül malzeme verilerini düzenli toplayan bir izleme sistemi kurun.
  • Öncül malzeme tedarikçilerinizden emisyon verisi talep edin.
  • Hesap modelinizi akredite doğrulayıcı denetimine uygun izlenebilirlikte hazırlayın.
  • Emisyon yoğunluğunuzu düşürecek enerji verimliliği ve yakıt dönüşümü aksiyonlarını planlayın.